Numer: 1/2009
Postacie
Ofiara z własnego życia - Szymon Konarski (1808-1839)
Autor: Rafał Leszczyński
Sto siedemdziesiąt lat temu w Wilnie wykonana została egzekucja na Szymonie Konarskim, którego ofarna działalność zasługuje na rocznicowe wspomnienie. Na świat przyszedł 5 marca 1808 r. w Dobkiszkach, w oświeconej i patriotycznej rodzinie reformowanej. Czesław Miłosz w wydanym u schyłku życia tomiku pt. "To" zamieścił m. in. wspomnienie Mój dziadek Zygmunt Kunat, a w nim napisał: „Kunatów liczono do szlachty kalwińskiej, co snobistycznie odnotowuję, bo u nas na Litwie najbardziej oświeceni byli kalwini”. Podwójnie ważne to świadectwo, bo pochodzące od człowieka mocno zakorzenionego w kulturze Wielkiego Księstwa Litewskiego i od innowiercy – katolika, zatem nie ma w tym stwierdzeniu samochwalstwa i nieobiektywnej przesady. Tacy też byli Konarscy herbu Gryf.
Dobkiszki przed rozbiorami znajdowały się w województwie trockim, a gdy w rodzinnym majątku przyszedł na świat późniejszy emisariusz, wchodziły w skład powstałego po pokoju tylżyckim Księstwa Warszawskiego, które wąskim klinem pomiędzy Niemnem a Prusami Wschodnimi podchodziło aż pod Kowno. Od czasu powstania Republiki Litewskiej w roku 1918 znajdują się na jej obszarze.
Inaczej zatem niż Adam Mickiewicz i grono flomatów nie był Szymon Konarski „urodzony w niewoli, okuty w powiciu”, ale chodził do polskich szkół w Sejnach i Łomży, kontynuujących patriotyczne i oświeceniowe tradycje szkolnictwa z czasów Komisji Edukacji Narodowej. Wiele jego poglądów ukształtowało się pod wpływem atmosfery panującej w tych szkołach. W jego piśmie programowym O obowiązkach Polaka znalazło się obok romantycznego patosu i egzaltacji właściwe epoce Oświecenia przekonanie o konieczności powszechnego kształcenia oraz wychowania w duchu obywatelskim.
Pełny tekst dostępny w wydaniu tradycyjnym...